SWP





   Polska




 2021-07-21 Stanisław Stomma - nestor polskiej inteligencji katolickiej

16 lat temu w Warszawie zmarł Stanisław Stomma, o którym Jarosław Gowin powiedział, że : "był nestorem polskiej inteligencji katolickiej oraz ostatnim żyjącym twórcą bardzo ważnego nurtu w polskim katolicyzmie, określanego mianem kościoła czy katolicyzmu otwartego. Do końca życia starał się służyć Polsce. Wraz z jego odejściem kończy się pewna epoka w historii Polski".

Stanisław Stomma urodził się 18 stycznia 1908 roku w Szacunach koło Kiejdan na Wileńszczyźnie. W latach 1922 -1928 uczęszczał do Gimnazjum i Liceum im. Zygmunta Augusta w Wilnie. Studiował prawo na Uniwersytecie Stefana Batorego w Wilnie (1928 - 1932) oraz we Francji (1938 - 1939). W roku 1937 uzyskał tytuł doktora nauk w dziedzinie prawa karnego. W czasie studiów był działaczem Stowarzyszenia Katolickiej Młodzieży Akademickiej "Odrodzenie". Przed wojną pracował w "Głosie Narodu", wydawanym przez arcybiskupstwo krakowskie. Wielokrotnie protestował przeciwko fali antysemityzmu w Polsce lat '30. XX wieku. W czasie okupacji był nauczycielem na tajnych kompletach w Wilnie. W 1944 roku musiał uciekać z Wilna przed bolszewikami. Osiadł w Krakowie, gdzie wykładał prawo na Uniwersytecie Jagiellońskim, pracując w Katedrze Prawa Karnego UJ. Habilitację uzyskał w roku 1947. Z powodów politycznych został usunięty z tej uczelni w 1950 roku; wniosek o nadanie mu tytułu profesora nie został nigdy uwzględniony. Był współzałożycielem i pierwszym redaktorem naczelnym (1946 - 1953) miesięcznika "Znak". Od 1946 roku był członkiem redakcji "Tygodnika Powszechnego"

.

W 1956 roku powrócił na UJ, rok później został posłem na Sejm PRL. W 1968 roku wraz z czterema innymi członkami Koła Poselskiego "Znak" złożył do prezydium Sejmu interpelację do premiera Józefa Cyrankiewicza w obronie represjonowanych (po tak zwanych 'wydarzeniach marcowych') studentów Uniwersytetu Warszawskiego. Był jednym z inicjatorów i architektów polsko-niemieckiego pojednania; w 1969 roku, jako pierwszy Polak został oficjalnie przyjęty przez prezydenta RFN.

W 1976 roku jako jedyny z posłów nie poparł zmian w Konstytucji (w artykule pierwszym pojawił się zapis "PRL jest państwem socjalistycznym", a artykuł drugi określał PZPR jako "przewodnią siłę polityczną społeczeństwa"). Po tym głosowaniu było jasne, że przestanie być posłem. Na akademicką emeryturę przeszedł formalnie w roku 1978, nie przerwał jednak działalności polityczno-społecznej. W latach 1981 - 1984 przewodniczył Prymasowskiej Radzie Społecznej. Współzakładał i przewodniczył Klubowi Myśli Politycznej "Dziekania" (1985 - 1989). Od 1987 roku publikował - obok "TP" i "Znaku" - także w "Res Publice". Był autorem wielu publikacji naukowych i książek; główne jego prace to "Myśli o kulturze i polityce" oraz "Czy fatalizm wrogości?" (rozprawa na temat stosunków polsko-niemieckich w latach 1871 - 1933, czyli do momentu objęcia władzy przez Adolfa Hitlera); opublikował też ważne, autobiograficzne zapiski pod tytułem "Trudne lekcje historii". W roku 1992 został laureatem Nagrody Polskiego PEN Clubu w kategorii 'twórczości poetyckiej, prozatorskiej i eseistycznej'.

Stanisław Stomma uczestniczył w obradach Okrągłego Stołu. Do Senatu Rzeczpospolitej Polskiej wszedł 4 czerwca 1989 roku jako kandydat Komitetu Obywatelskiego "Solidarność"; jako Marszałek Senior przewodniczył inauguracyjnemu posiedzeniu Senatu. Wypowiedział wtedy między innymi pamiętne słowa: "My jako naród i państwo średniej wielkości zależni jesteśmy od faktów na które nie mamy żadnego wpływu: od gry supermocarstw i układów gospodarczych bardzo twardych a wiążących. Pomimo to niemała część losów jest w naszym ręku, zależy od nas. I koniec końców my jesteśmy budowniczymi polskiego jutra...". W Senacie był członkiem dwóch komisji: Inicjatyw i Prac Ustawodawczych oraz Spraw Zagranicznych. W latach 1989 - 1991 był członkiem Unii Wolności.

Odznaczony Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski (1964), Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski (1969), odznaczeniem Das Grosse Verdienstkrenz (Krzyż Wielki Orderu Zasługi RFN, 1988) oraz - przez Prezydenta RP Lecha Wałęsę - Orderem Orła Białego (1994).

Stanisław Stomma zmarł 21 lipca 2005 roku. Miał 97 lat.


"Stanisław Stomma był nestorem polskiej inteligencji katolickiej. Do końca życia starał się służyć Polsce. Wraz z jego odejściem kończy się pewna epoka w historii Polski" - powiedział w wywiadzie Jarosław Gowin. "Stanisław Stomma był ostatnim żyjącym twórcą bardzo ważnego nurtu w polskim katolicyzmie, określanego mianem kościoła czy katolicyzmu otwartego" - podkreślił Gowin. "Miał także ogromne zasługi polityczne. Przez wiele lat w czasach PRL był przywódcą koła poselskiego Znak i stał się symbolem niezawisłej części polskiej opinii publicznej, kiedy jako jedyny, w 1976 roku, wstrzymał się w głosowaniu nad zmianami w Konstytucji, które uzależniały Polskę od ZSRR" - dodał. W opinii Jarosława Gowina Stanisław Stomma "był postacią, która ogniskowała uwagę, a jego działania wywoływały czasem skrajnie rozbieżne oceny". "Sądzę, że po śmierci Jana Nowaka-Jeziorańskiego i Czesława Miłosza odejście Stanisława Stommy jest pożegnaniem pewnej bardzo ważnej epoki w historii Polski" - powiedział Gowin.


Informacja: Polonijna Agencja Informacyjna







W przypadku kopiowania materiału z portalu PAI

zgodnie z prawem autorskim należy podać źródło: Polonijna Agencja Informacyjna, autora - jeżeli jest wymieniony i pełny adres internetowy artykułu wraz z aktywnym linkiem do strony z artykułem oraz informacje o licencji.

Licencja

Treści zamieszczone w Polonijnej Agencji Informacyjnej są dostępne na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowa. Pewne prawa zastrzeżone na rzecz Stowarzyszenia „Wspólnota Polska”. Materiały powstały w ramach zlecania przez Kancelarię Prezesa Rady Ministrów zadań w zakresie wsparcia Polonii i Polaków za granicą w 2020 roku. Zezwala się na dowolne wykorzystanie materiałów, pod warunkiem zachowania ww. informacji, w tym informacji o stosowanej licencji i o posiadaczach praw.



SZUKAJ INNYCH WIADOMOŚCI POLONIJNYCH



NAPISZ DO REDAKCJI - PODZIEL SIĘ WIADOMOŚCIĄ

ODWIEDZIŁO NAS DOTYCHCZAS 3321575 OSÓB