2 listopada 2025 roku w miejscowości Pichl bei Wels odbyła się 20. rocznica upamiętnienia tzw. „Dzieci z Etzelsdorf”.

Od 2005 roku na cmentarzu – miejscu pochówku dzieci – znajduje się tablica-pomnik upamiętniająca 13 dzieci, w większości pochodzenia polskiego, które zmarły w pierwszych tygodniach życia.

Pomnik w Pichl powstał jako pierwszy na terenie całej Austrii, mimo początkowego sprzeciwu lokalnej społeczności. Cynicznie nazywany „ośrodkiem opiekuńczo-wychowawczym”, znajdował się w starym, wilgotnym i niezamieszkałym zamku w miejscowości Etzelsdorf i był jednym z 13 ośrodków rozsianych na terenie dzisiejszej Austrii. Matki w 1944 roku musiały pozostawić tu swoje dzieci i jak najszybciej po porodzie wracać do przymusowej pracy. Obiecywano im dobrą opiekę nad ich pociechami. W rzeczywistości dzieci żyły zaledwie kilka dni lub tygodni, umierając wskutek celowych zaniedbań, głodu i zimna.

Dziennikarz i teolog Martin Kranzl-Greinecker, członek zarządu Komitetu Mauthausen w Austrii, ujawnił tragiczną historię tego domu dziecka i był głównym inicjatorem powstania pomnika. „Wiele osób wciąż niewiele wie o tych zbrodniach” – podkreślał. „Dlatego tym ważniejsze jest, abyśmy pamiętali i brali odpowiedzialność.”

Po II wojnie światowej w Austrii przez wiele lat dominował tzw. mit pierwszej ofiary Hitlera. Oficjalna narracja twierdziła, że Austria była „pierwszą ofiarą nazizmu”, a odpowiedzialność za zbrodnie III Rzeszy spadała na Niemcy.

Skutkiem tego było ignorowanie własnych zbrodniarzy i ofiar w Austrii – wielu austriackich nazistów nie było sądzonych ani pociągniętych do odpowiedzialności.

Upamiętnianie ofiar, szczególnie dzieci pracownic przymusowych, długo było marginalizowane.

Uroczystość zaszczycili swoją obecnością również osoby zajmujące najwyższe stanowiska, w tym pani minister ds. kobiet Eva Maria Holzleitner, profesor uniwersytetu w Wiedniu Gabriella Hauch oraz Konsul Generalny RP Robert Filipczak. Głos zabrał biskup diecezjalny dr Manfred Scheuer. Przybyło również wiele delegacji, między innymi Polonii Górnej Austrii z Linzu oraz delegacja z niemieckiej organizacji zajmującej się zachowaniem pamięci masowego grobu niemowląt w miejscowości Burgkirchen an der Alz.

Szczególnie poruszające były przygotowane przez uczniów szkoły średniej w Pichl „Drzewa Życia w Świetle Marzeń”. Młodzież najpierw artystycznie wykonała drzewa życia, które umieściła na tablicach po prawej i lewej stronie kościoła, a następnie odczytywała własne marzenia i plany na przyszłość, nawiązując do losów najmłodszych ofiar. Wielu uczestników dnia pamięci zastanawiało się, kim mogłyby być te dzieci i jak cenne dla przyszłości świata byłyby ich życia.

Kolejnym mocnym akcentem była artystyczna instalacja przy głównym ołtarzu: podarte dziecięce koszulki, wykonane przez artystkę, w niezwykle wymowny sposób ukazywały cierpienie, ból i przemijanie.

Upamiętnienie „Dzieci z Etzelsdorf” jest nie tylko hołdem dla ofiar, ale także symbolem człowieczeństwa, przestrogi i pojednania ponad granicami.

Autor Andrzej Białas