„Młoda Polska” miała wielu wybitnych reprezentantów, jednym z nich w muzyce był Mieczysław Karłowicz kompozytor przełomu XIX i XX w. Miłośnik Tatr, narciarstwa, wspinaczki; wybitny kompozytor i fotograf. Zmarł tragicznie, porwany przez lawinę na zboczach Małego Kościelca, mając zaledwie 33 lata.

Urodził się 11 grudnia 1876 r. w Wiszniewie na Litwie jako czwarte, najmłodsze dziecko polskiego etnologa Jana Karłowicza oraz Ireny z Sulistrowskich. Mieczysław Karłowicz był nie tylko wybitnym kompozytorem, ale także znakomitym taternikiem, pionierem narciarstwa, fotografikiem i publicystą. Zmarł tragicznie 8 lutego 1909 r. zasypany lawiną śnieżną w Tatrach podczas samotnej wycieczki górskiej. Miał wtedy 32 lata.

Od najmłodszych lat wychowywany był w atmosferze miłości do muzyki – jego ojciec grał na wiolonczeli i fortepianie, matka była wykształconą śpiewaczką, a w domu działał kwartet smyczkowy. W wieku 7 lat rozpoczął naukę gry na skrzypcach, najpierw w Dreźnie i Pradze, gdzie jego rodzina przebywała po sprzedaży majątku w Wiszniewie, a potem w Warszawie u Jana Jakowskiego. W latach 1889-95 był uczniem Stanisława Barcewicza, równocześnie zaś studiował harmonię u Zygmunta Noskowskiego i Piotra Maszyńskiego, następnie kontrapunkt i formy muzyczne u Gustawa Rogulskiego. W tych latach zaczął także komponować. Pierwszy zachowany utwór kompozytora - Chant de mai na fortepian, pochodzi z 1883/84 r.

W 1895 r. Karłowicz wyjechał do Berlina, gdzie studiował grę na skrzypcach u Floriana Zajica oraz kompozycję u Heinricha Urbana. Jednocześnie uczęszczał na wykłady z historii muzyki, historii filozofii, psychologii i fizyki na wydziale filozoficznym Uniwersytetu w Berlinie. Podczas pobytu w Berlinie powstała większość spośród 22 zachowanych jego pieśni solowych, w tym 10 do słów Kazimierza Przerwy-Tetmajera, oraz muzyka do dramatu Józefata Nowińskiego Biała gołąbka. Również w czasie studiów Karłowicz podjął pracę nad Symfonią „Odrodzenie”, którą skończył już samodzielnie po powrocie do kraju w 1901 r. W 1903 r. działał w Zarządzie Warszawskiego Towarzystwa Muzycznego, przy którym założył i prowadził orkiestrę smyczkową.

Od 1904 r. Mieczysław Karłowicz poświęcił się całkowicie twórczości w dziedzinie jednego gatunku: poematu symfonicznego. W latach 1904-09 powstało 6 poematów symfonicznych op. 9-14, które zapewniły mu miano twórcy nowoczesnej polskiej muzyki symfonicznej i najwybitniejszego polskiego przedstawiciela późnoromantycznego poematu symfonicznego. To właśnie Karłowicz przeniósł na rodzimy grunt najnowsze zdobycze w dziedzinie instrumentacji, w twórczy sposób adaptując odkrycia brzmieniowo-orkiestracyjne R. Straussa, oraz przyswoił muzyce polskiej harmonikę właściwą późnemu, kulminacyjnemu stadium rozwoju systemu dur-moll. Stworzył własny, oryginalny świat artystyczny o specyficznym typie ekspresji. Jego mistrzami byli Wagner i Strauss.

Jak pisze wybitny polski muzykolog Leszek Polony Dzieło Karłowicza wykracza swym znaczeniem i uniwersalnością przesłania poza czas swego twórcy. Jego muzyka niesie ze sobą szczególny etos: skłania do zadumy nad ludzkim losem. Nad jego samotnością, tragizmem, a w tym wszystkim – wzniosłością.

Choć muzyka była wielką pasją Mieczysława Karłowicza, zajmowała tylko połowę jego serca. Druga część należała do gór, do Tatr. Zakopane zachwyciło go już wtedy, gdy był tam po raz pierwszy – w lipcu 1889 roku, jako trzynastoletni chłopiec. Od tego czasu Karłowicz odwiedzał to miejsce, a w 1906 roku osiedlił się tu na stałe. Z Tatrami łączyła go szczególna więź, aktywnie działał w Towarzystwie Tatrzańskim, publikował artykuły z wycieczek w góry, pasjonował się wspinaczką, fotografiką i jazdą na nartach. Był jednym z pionierów polskiego taternictwa, a wraz z Mariuszem Zaruskim – inicjatorem idei TOPR-u.

Wyznawał dość dyskusyjne poglądy na temat taternictwa. Nie był zwolennikiem wprowadzania sztucznych ułatwień, nie tolerował również czystej sportowej rywalizacji, promując raczej estetyczne podejście do zdobywania szczytów. Góry traktował ze szczyptą mistycyzmu, szanował je i ich ciszę. Wyznawał klasyczny styl wspinaczki, który nie „narusza” samej góry. Stanowczo opowiadał się za ochroną przyrody i okazywaniem przez turystów szacunku dla miejsca, w którym się znajdują. Kochał Tatry, spędzał na górskim łonie mnóstwo czasu. Przebył w zimie i w lecie całe mnóstwo szlaków, które chętnie fotografował i opisywał.

8 lutego 1909 roku. Karłowicz wyszedł w góry wczesnym rankiem, zabierając ze sobą jedzenie, narty i aparat fotograficzny. Na wschodnich stokach Małego Kościelca podciął wyglądające na trwałe zalegające masywy śniegu, wywołując lawinę, pod którą zginął. W miejscu tragicznej śmierci postawiono pamiątkowy Kamień Karłowicza oznaczony jego ulubionym symbolem, mającym przynosić szczęście krzyżykiem niespodzianym.

Zachęcamy do przeczytania biografii wybitnego kompozytora w dziale historia-kultura Polonijnej Agencji Informacyjnej.

Mieczysław Karłowicz w DZIALE HISTORIA-KULTURA PAI