Pamięć o najtragiczniejszych kartach polskiej historii XX wieku po raz kolejny zjednoczyła Polonię w Stanach Zjednoczonych. W Narodowym Sanktuarium Matki Bożej Częstochowskiej w Doylestown, Pensylwania, potocznie nazywanym Amerykańską Częstochową, odbyły się siódme coroczne uroczystości upamiętniające ofiary Rzezi Wołyńskiej oraz Obławy Augustowskiej. Spotkanie to połączyło dwie bolesne daty: 11 lipca – Narodowy Dzień Pamięci Ofiar Ludobójstwa dokonanego przez ukraińskich nacjonalistów na obywatelach II Rzeczypospolitej, oraz 12 lipca – Dzień Pamięci Ofiar Obławy Augustowskiej z 1945 roku.

Gospodarz uroczystości i prezes Stowarzyszenia „Pamięć”, Grzegorz Tymiński, witając licznie przybyłych gości, podkreślił w swoim wystąpieniu niezłomny obowiązek trwania przy prawdzie historycznej:

„Gromadzimy się dziś, aby przywołać pamięć poległych i zamordowanych, by godnie oddać hołd i upamiętnić ofiary obu zbrodni. Dziękuję Państwu za tę pamięć. To ważne, żeby pamiętać zawsze i mimo wszystko. Niemiecki faszyzm, sowiecki komunizm i ukraiński banderyzm to zbrodnicze systemy, które zwalczały naród polski i polskich obywateli. UPA i OUN nie były jedynymi sprawcami Zbrodni Wołyńskiej. Ogromną część zbrodniarzy stanowili ukraińscy sąsiedzi Polaków” – przypomniał Tymiński.

W swoim poruszającym przemówieniu szef Stowarzyszenia „Pamięć” odniósł się również do współczesnych barier w relacjach polsko-ukraińskich:

„Jednym z najważniejszych praw ofiar jest prawo do prawdy. Ukazując prawdę o ofiarach, pokazujemy również prawdę o sprawcach tej zbrodni. Zakaz szeroko zakrojonych ekshumacji to przejaw ukraińskiego barbarzyństwa moralnego. Zmagając się z ukazywaniem prawdy, walczymy o godność i pamięć pomordowanych Polaków. Oni mają prawo do ekshumacji, identyfikacji i chrześcijańskiego pochówku. Potrzebna jest ustawa o zakazie propagowania banderyzmu w Polsce. Odrodzony neobanderyzm jest cywilizacyjnym zagrożeniem dla Polski i Europy. Bez przyznania się i przeproszenia za Zbrodnię Wołyńską nie może być mowy o pojednaniu. Przebaczenie i uzdrowienie mogą się tylko dokonać na fundamencie prawdy” – podsumował.

MANIFESTACJA PAMIĘCI POD POMNIKIEM HUSARZA

Ważnym elementem programu był występ artystyczny przygotowany przez najmłodsze pokolenie Polonii, przypominający o ciągłości pamięci historycznej. Uczniowie z Polskiej Szkoły Dokształcającej Gniazda 946 Sokołów Polskich w Ameryce z Manville, NJ, wraz z Joanną i Angeliką Pacholarz, zaprezentowali program poetycko-muzyczny poświęcony tragedii na Kresach.

Duchową opiekę nad uroczystością objął ojciec Bogdan Olzacki, przeor Amerykańskiej Częstochowy, który poprowadził modlitwę za dusze bestialsko pomordowanych rodaków. Pierwszą część obchodów zakończył wspólny śpiew pieśni „Serdeczna Matko”, minuta ciszy oraz ceremonialne złożenie wieńców i zniczy pod monumentalnym Pomnikiem Husarza – wybitnym dziełem rzeźbiarskim autorstwa śp. mistrza Andrzeja Pityńskiego, który znajduje się na tutejszym cmentarzu. O godzinie 12:30 uczestnicy wzięli udział we Mszy Świętej w Narodowym Sanktuarium, modląc się w intencji ofiar obu historycznych tragedii.

ELITY POLONIJNE NA STRAŻY PAMIĘCI

Wydarzenie zgromadziło szeroką reprezentację organizacji weterańskich, społecznych i oświatowych z całego Wschodniego Wybrzeża USA. W uroczystościach wzięli udział między innymi:

• Helena Knapczyk – wybitna i niezłomna bohaterka, Sybiraczka oraz Prezes Korpusu Pomocniczego Pań przy Stowarzyszeniu Weteranów Armii Polskiej w Ameryce (SWAP),
• Weterani z Placówki nr 81 SWAP w Trenton, NJ na czele z Mirosławem Płotką oraz z Placówki nr 36 SWAP w Clifton, NJ reprezentowani przez Mariusza Dżoń,
• Przedstawicielki Korpusu Pomocniczego Pań przy Placówce 81 SWAP (Bożena Tutka, Agata Pięta) oraz przy Placówce 36 SWAP (Bożena Dżoń),
• Reprezentanci oświaty polonijnej: Agnieszka Kasprzak z Zarządu Centrali Polskich Szkół Dokształcających w Ameryce (CPSD) oraz dyrekcja i delegacje Polskiej Szkoły Dokształcającej Gniazda 946 Sokołów Polskich w Manville, NJ (dyr. Elżbieta Laskowska) oraz Polskiej Szkoły im. Stanisława Kostki w Wallington, NJ (wicedyr. Dorota Kieras),
• Delegacja organizacji Freedom and Solidarity z przewodniczącym Zbigniewem Wieczorkiem,
• Jadwiga Kopała – Marszałek Parady Pułaskiego 2021, reprezentująca Komitet Parady,
• Przedstawiciele Kongresu Polonii Amerykańskiej: Tomasz Wojas i Jerzy Śliwowski (Wydział New Jersey) oraz Wiesław Wierzbowski (przewodniczący KPA w Bostonie),
• Teresa i Kazimierz Kozłowscy z Domu Polskiego w Filadelfii, PA,
• Tony Litwinowicz – rekonstruktor historyczny, dbający o wizualną pamięć o polskim czynie zbrojnym.

Organizatorzy skierowali serdeczne podziękowania do całej zgromadzonej Polonii, która mimo upływu lat i życia na emigracji, wiernie stoi na straży pamięci o ofiarach totalitaryzmów i szowinizmu. Uroczystość zamknęły poruszające słowa poetyckiego epitafium:

„Dla tych, co nie wrócą
Dla tych, co zostali
Dla pól, gdzie wiatr
Jak żałoba przechodzi po trawie...”.

Pamiętamy.