69 lat temu Stanisław Cat-Mackiewicz został premierem rządu emigracyjnego. Stało się to podczas tzw. "kryzysu prezydenckiego" mianowany przez Augusta Zaleskiego premierem i ministrem spraw zagranicznych i dzięki swej niespożytej energii i przebojowości, działając praktycznie w pojedynkę, uratował jego prezydenturę, co zresztą miało zaciążyć na dalszych dziejach uchodźstwa. Zniechęcony skłóceniem i brakiem perspektyw kierowanego przez siebie ośrodka rok później złożył dymisję.

Stanisław Mackiewicz, pseudonim „Cat” - prawnik, konserwatywny polityk, pisarz i publicysta, był postacią wyjątkowo barwną. W swojej publicystyce szedł pod prąd opinii publicznej, lubił być w kontrze. Krytyka jego twórczości i działalności politycznej często była zasadna, ale równie często spotykała go niesprawiedliwość. Zwolennicy podkreślali, że nie można mu zarzucić bezideowości, że zawsze postępował w zgodzie z własną wizją polskiej racji stanu. Przeciwnicy, że co prawda Cat służył bezinteresownie, ale bezużytecznie i anachronicznie – nie chciał wyjść z sal balowych dawnego Wielkiego Księstwa Litewskiego, nie widział Polski w jej nowoczesnym kształcie.

Urodził się 18 grudnia 1896 roku. Pochodził ze zubożałej polskiej rodziny ziemiańskiej pieczętującej się herbem Bożawola. Ze szlacheckiej tradycji Mackiewicz najbardziej lubił pojedynki. Plotka, której nigdy nie zaprzeczył, powiada, że w okresie wileńskim pojedynkował się siedem razy. Głównie o kobiety, ale też o dobre imię marszałka Piłsudskiego, którego w konserwatywno-endeckim Wilnie był raczej osamotnionym piewcą. Barwna legenda Cata podaje, że jeszcze w latach 60. myślał o wyzwaniu na pojedynek kogoś z komunistycznego establishmentu, ale - jak tłumaczył znajomym - „nie ma pewności, czy towarzysze mają w ogóle zdolność honorową".

Opuścił Polskę po agresji sowieckiej. Dotarł do Paryża, gdzie powołany został przez prezydenta Władysława Raczkiewicza w skład Rady Narodowej. Po upadku Francji wraz z władzami RP przedostał się do Londynu. Nieprzejednany wróg komunizmu, zawzięcie zwalczał piórem i czynem politykę premierów Władysława Sikorskiego i Stanisława Mikołajczyka, zbyt ugodową w jego ocenie wobec Sowietów. W latach 1940–1941 członek Rady Narodowej RP na uchodźstwie.

Po zakończeniu wojny pozostał w Anglii. Przez kilka lat (1946–1950) wydawał „rewizjonistyczny" tygodnik „Lwów i Wilno", walcząc o zmianę jałtańskiego porządku politycznego i terytorialnego.

Polecamy lekturę życiorysu Cat-Mackiewicza w dziale historia - kultura Polonijnej Agencji Informacyjnej.

STANISŁAW "CAT" MACKIEWICZ W DZIALE HISTORIA PAI