W czwartek, 16 kwietnia 2026 roku, Polski Dom Kultury na Węgrzech (PDK) stał się miejscem wyjątkowego spotkania z historią. W siedzibie oddziału przy ulicy Nádor 34, mieszczącego się w historycznym gmachu Polskiego Stowarzyszenia Kulturalnego im. Józefa Bema, odbyła się autorska prezentacja drugiego tomu monumentalnego dzieła autorstwa Endre László Vargi. Wydarzenie przyciągnęło liczne grono historyków, działaczy polonijnych oraz pasjonatów wspólnych dziejów obu narodów.

ODKRYWANIE ZAPOMNIANYCH BOHATERÓW

Najnowsza publikacja, wydana w 2026 roku przez Polski Instytut Badawczy i Muzeum w Budapeszcie, nosi tytuł „Magyarok a Lengyel Légiókban 1914-1918. Források és iratok a lengyel légiók soraiban az I. világháborúban harcoló magyar önkéntes fiatalok történetéhez”. Jest to niezwykle cenne opracowanie źródłowe, rzucające nowe światło na losy młodych węgierskich ochotników, którzy w latach I wojny światowej ramię w ramię z Polakami walczyli o wolność w szeregach Legionów Polskich.

Książka stanowi kontynuację badań autora nad polsko-węgierskimi kontaktami militarnymi i jest wynikiem wieloletniej kwerendy archiwalnej. Dzięki niej czytelnik otrzymuje dostęp do niepublikowanych dotąd dokumentów, które dokumentują nie tylko przebieg służby, ale i motywacje ideowe Węgrów wspierających polskie dążenia niepodległościowe.

SPOTKANIE MISTRZÓW HISTORYCZNEGO RZEMIOSŁA

Gospodynią wieczoru była dyrektor PDK, Katarzyna Takácsné Kalińska, która powitała zgromadzonych gości, podkreślając rolę instytucji w pielęgnowaniu wspólnej pamięci historycznej. Rolę moderatora dyskusji objął wybitny węgierski historyk oraz dyplomata, dr Imre Molnár. Jako uznany znawca polsko-węgierskich relacji, dr Molnár w niezwykle interesujący sposób poprowadził dialog z autorem, osadzając losy legionistów w szerokim kontekście politycznym początków XX wieku.

SYLWETKA AUTORA: ENDRE LÁSZLÓ VARGA

Prezentacja była także okazją do uhonorowania dorobku samego autora. Endre László Varga to postać symboliczna dla polsko-węgierskiego świata nauki:

• Jest wybitnym historykiem wojskowości i emerytowanym pracownikiem naukowym Uniwersytetu Kalwińskiego w Budapeszcie.
• Jako absolwent Uniwersytetu Jagiellońskiego i uczeń legendarnego prof. Mariana Zgórniaka, łączy w swojej pracy polską szkołę historyczną z węgierską skrupulatnością badawczą.

Specjalizuje się w badaniu skomplikowanych stosunków obu państw w pierwszych dekadach XX wieku, będąc autorem licznych publikacji, które stanowią fundament współczesnej wiedzy o wspólnym dziedzictwie militarnym.

PODSUMOWANIE

Wieczór przy ulicy Nádor 34 był nie tylko promocją książki, ale przede wszystkim hołdem złożonym tym, którzy przed ponad stuleciem wierzyli, że wolność Polski i Węgier jest wspólną sprawą. Nowy tom prac Endre Vargi z pewnością stanie się obowiązkową lekturą dla badaczy Wielkiej Wojny oraz kolejnym ważnym ogniwem budującym mosty między naszymi narodami.

inf. Głos Polonii / fot. Barbara Pál