1 września 1939 roku to data, która na zawsze zmieniła biegi historii. Kiedy Polska stanęła w obliczu tragedii II wojny światowej, zmagając się z agresją i osamotnieniem na arenie międzynarodowej, to właśnie Węgrzy okazali bezcenne wsparcie, otwierając swoje granice oraz serca dla setek tysięcy polskich uchodźców cywilnych i żołnierzy.

BOHATEROWIE SPRAWIEDLIWEJ SPRAWY

W tym tragicznym okresie wielką odwagą cywilną i poczuciem moralnego obowiązku wykazali się bohaterowie obu naszych narodów:

• Dr József Antall senior – Pełnomocnik Rządowy ds. Uchodźców, nazywany „Ojcem Polskich Uchodźców”,
• Płk Zoltán Baló – szef Wydziału XXI Węgierskiego Ministerstwa Wojny,
• Płk Lóránd Utassy – jego bezpośredni następca, kontynuujący opiekę nad polskimi wojskowymi.

Dzięki ich tytanicznej pracy i niesłabnącemu zaangażowaniu stworzono polskim uchodźcom znośne warunki życia: organizowano schronienie, opiekę medyczną, polskie szkolnictwo oraz posługę duszpasterską. Co równie ważne, z ich cichym przyzwoleniem umożliwiano tysiącom polskich żołnierzy ucieczkę i ewakuację na Zachód, by mogli kontynuować walkę we Francji i Wielkiej Brytanii.

HOŁD NA CMENTARZU FARKASRÉT

Pamięć o tych wielkich czynach jest od lat wiernie kultywowana. Każdego roku, 1 września, na budapeszteńskim cmentarzu Farkasrét zbiera się polska społeczność na Węgrzech, przedstawiciele polskiej dyplomacji oraz węgierscy przyjaciele, aby złożyć wieńce, zapalić znicze i oddać hołd tym, którzy w najciemniejszych czasach okazali braterską dłoń.

Na grobowcu dr. Józsefa Antalla widnieją wyryte słowa, które do dziś stanowią przejmujący symbol tej międzypokoleniowej relacji: POLONIA SEMPER FIDELIS!

Mijają dziesięciolecia, ale narodowa wdzięczność nie ulega przedawnieniu. Pamięć o niezwykłej, szlachetnej postawie Węgier w 1939 roku jest naszym wspólnym obowiązkiem, który należy nieustannie przypominać całemu światu.