2026-09-25
Szacowany czas czytania: 15 minut(y).
250 LAT AMERYKI, 250 LAT POLSKIEGO WKŁADU. KONGRES POLONII AMERYKAŃSKIEJ INAUGURUJE OGÓLNOKRAJOWĄ INICJATYWĘ
W roku, w którym Stany Zjednoczone obchodzą 250. rocznicę ogłoszenia Deklaracji Niepodległości, Kongres Polonii Amerykańskiej przypomniał o historii, która często pozostaje na dalszym planie wielkiej amerykańskiej opowieści – o udziale Polaków i Amerykanów polskiego pochodzenia w budowaniu Stanów Zjednoczonych.
W reprezentacyjnej Presidential Suite na dworcu Union Station w Waszyngtonie odbyła się inauguracja ogólnokrajowej inicjatywy edukacyjnej „250 Years of America: The Polish Contribution” – „250 lat Ameryki: polski wkład”. Projekt ma pokazywać historię Stanów Zjednoczonych przez pryzmat dokonań kolejnych pokoleń Polaków, którzy przez dwa i pół wieku uczestniczyli w życiu gospodarczym, społecznym, naukowym, kulturalnym i politycznym Ameryki.
W uroczystości uczestniczyli przedstawiciele władz Stanów Zjednoczonych i Polski, członkowie Kongresu USA, dyplomaci oraz liderzy organizacji polonijnych. Kongres Polonii Amerykańskiej reprezentowali jego prezes Hubert J. Cioromski oraz były prezes Frank J. Spula.
Ze strony amerykańskiej obecny był m.in. Vince Haley, dyrektor United States Domestic Policy Council, a także kongresmeni Joe Wilson, Pete Sessions, Brad Schneider i Timothy M. Kennedy. Polską delegację reprezentowali m.in. przedstawiciele Kancelarii Prezydenta RP, Senatu, Sejmu, Ministerstwa Spraw Zagranicznych i Ministerstwa Obrony Narodowej.
Jednym z najważniejszych momentów uroczystości było przesłanie prezydenta Stanów Zjednoczonych Donalda Trumpa, zaprezentowane uczestnikom w formie nagrania wideo.
„To dla mnie zaszczyt powitać w Waszyngtonie Amerykanów polskiego pochodzenia z całego kraju, gdy świętujemy 250 lat polskiego wkładu w rozwój Ameryki” – powiedział amerykański prezydent.
Trump przypomniał przede wszystkim postacie dwóch Polaków, których nazwiska są nierozerwalnie związane z amerykańską wojną o niepodległość – Kazimierza Pułaskiego i Tadeusza Kościuszkę. Jednocześnie przesłanie prezydenta wykraczało poza XVIII-wieczną historię.
Trump podziękował Polonii za poparcie udzielone mu w wyborach prezydenckich w 2024 r. oraz podkreślił swoje związki z Polską. W nagraniu mówił również o prezydencie RP Karolu Nawrockim.
„Jestem wielkim przyjacielem polskiego narodu i chcę podziękować zwłaszcza waszemu niezwykłemu prezydentowi Karolowi Nawrockiemu” – powiedział Trump. W dalszej części wypowiedzi odniósł się także do polskiej tablicy pamiątkowej, która ma zostać umieszczona przy planowanym Łuku Triumfalnym Stanów Zjednoczonych pod Waszyngtonem.
Przesłanie Trumpa miało więc podwójny wymiar: historyczny – przypominający o polskich bohaterach amerykańskiej wojny o niepodległość – oraz współczesny, odnoszący się do znaczenia Polonii w relacjach polsko-amerykańskich.
Mam zaszczyt powitać Polaków i Amerykanów polskiego pochodzenia z całego kraju w Waszyngtonie, gdzie świętujemy 250 lat polskiego wkładu w rozwój Ameryki. A ten wkład był naprawdę ogromny. Wystarczy wspomnieć wielkiego generała Pułaskiego oraz Kościuszkę – wielkiego bojownika o wolność z czasów rewolucji amerykańskiej. Od naszej wojny o niepodległość aż po dzień dzisiejszy polsko-amerykańscy patrioci pomagali zdobywać i bronić amerykańskiej wolności. (...) Dziękuję wszystkim. Darzymy Kongres Polonii Amerykańskiej oraz naród polski ogromnym szacunkiem. Życzę Wam wspaniałego wydarzenia! Powodzenia! Kochamy Was wszystkich! Niech Bóg Was błogosławi!
Fragment przesłania Prezydenta Stanów Zjednoczonych, Donalda J. trumpa z okazji uroczystej inauguracji inicjatywy Kongresu Polonii Amerykańskiej "250 Years of America: The Polish Contribution". Waszyngton, 24 września 2026
Najważniejszą ideą projektu Kongresu Polonii Amerykańskiej jest właśnie wyjście poza dobrze znane nazwiska.
Multimedialna wystawa zaprezentowana w Waszyngtonie przedstawia 30 historii osób polskiego pochodzenia, które zapisały się w dziejach Stanów Zjednoczonych. Są wśród nich żołnierze, politycy, naukowcy, wynalazcy, przedsiębiorcy, artyści, sportowcy, przedstawiciele mediów oraz liderzy życia społecznego.
W ten sposób organizatorzy chcą pokazać, że polska obecność w Ameryce nie jest wyłącznie historią generałów walczących w XVIII wieku o niepodległość Stanów Zjednoczonych.
To także historia ludzi, którzy budowali amerykańskie miasta, przemysł, naukę i kulturę, zakładali przedsiębiorstwa, tworzyli nowe technologie, rozwijali sztukę, pracowali w administracji publicznej i służyli w amerykańskich siłach zbrojnych.
W założeniu organizatorów polskie doświadczenie ma być przedstawiane nie jako osobny, marginalny rozdział historii Stanów Zjednoczonych, ale jako część szerszej historii Ameryki. Tak właśnie sformułowano jeden z głównych celów przedsięwzięcia w materiale programowym projektu.
Wystawę przygotowały Joanna Dudzik-Kalemba i Anna Grabowski, które w ramach projektu „Za Horyzontem – Beyond the Horizon” dokumentują historie polskich imigrantów w Stanach Zjednoczonych. Historyczne fotografie zostały poddane animacji przez Bronisława Domitrza, autora projektu „Była Sobie Fotka”.
Waszyngtońska uroczystość nie jest końcem projektu, lecz jego początkiem. Po premierze w stolicy Stanów Zjednoczonych wystawa ma być prezentowana w kolejnych miejscach. Już następnego dnia została zaplanowana prezentacja w Copernicus Center w Chicago, skierowana m.in. do uczniów polskich szkół. Następnie ekspozycja ma pojawić się podczas koncertu „American Soul, Polish Spirit” w Orchestra Hall w Symphony Center w Chicago. To ważny element całej koncepcji. Kongres Polonii Amerykańskiej nie chce bowiem ograniczyć przedsięwzięcia do środowiska politycznego czy dyplomatycznego. Projekt został pomyślany jako inicjatywa edukacyjna, która ma docierać do szkół, instytucji kulturalnych i organizacji polonijnych w różnych częściach Stanów Zjednoczonych.
Według założeń przedstawionych przez organizatorów wystawa ma w kolejnych miesiącach odwiedzać następne miejsca w USA, stając się trwałym elementem obchodów America250.
Wybór 250. rocznicy Stanów Zjednoczonych jako momentu rozpoczęcia takiej inicjatywy ma znaczenie symboliczne.
Rok 2026 jest bowiem dla Ameryki okazją do spojrzenia wstecz na całą historię państwa – od Deklaracji Niepodległości z 4 lipca 1776 r. po współczesność. Biały Dom określił 2026 r. jako rok obchodów i ponownego poświęcenia wartościom związanym z amerykańską niepodległością, organizując w ramach programu „Freedom 250” cały rok wydarzeń.
Na tym tle inicjatywa Kongresu Polonii Amerykańskiej wpisuje polską historię w ogólnonarodową narrację America250.
Nie chodzi zatem wyłącznie o przypomnienie, że Kościuszko budował fortyfikacje West Point, a Pułaski tworzył podstawy amerykańskiej kawalerii. Chodzi o znacznie szersze pytanie: jak przez 250 lat kolejne pokolenia Polaków i ich potomków współtworzyły państwo, które powstało w 1776 r.?
Właśnie ten drugi wymiar szczególnie mocno wybrzmiał w przesłaniu prezydenta RP Karola Nawrockiego, którego list został odczytany podczas uroczystości. Prezydent zwrócił uwagę, że historię polskiej obecności w Stanach Zjednoczonych należy opowiadać nie tylko przez pryzmat wybitnych jednostek.
„250. urodziny Ameryki to również okazja, aby przypomnieć, że jej siła, bezpieczeństwo, prestiż i spektakularny rozwój są dziełem nie tylko wybitnych jednostek, ale też wytężonej, ciężkiej pracy milionów polskich robotników, drobnych przedsiębiorców i pracowników instytucji publicznych” – napisał Karol Nawrocki. Dodał, że należy pamiętać także o „wzorowej, ofiarnej służbie tysięcy amerykańskich żołnierzy polskiego pochodzenia”.
To istotne przesunięcie akcentu. Historia Polonii nie zaczyna się i nie kończy na pomnikach wielkich bohaterów.
Jej zasadniczą częścią są miliony indywidualnych biografii: emigrantów przybywających do Ameryki w XIX i XX wieku, ich dzieci i wnuków, robotników, farmerów, przedsiębiorców, lekarzy, nauczycieli, naukowców, artystów, żołnierzy i urzędników.
To właśnie z takich życiorysów powstała współczesna Polonia amerykańska.
Historia polsko-amerykańskich związków rzeczywiście sięga początków Stanów Zjednoczonych.
Tadeusz Kościuszko przybył do Ameryki w 1776 r. i jako inżynier wojskowy odegrał istotną rolę w budowie fortyfikacji armii kontynentalnej, w tym umocnień w Saratodze oraz West Point.
Kazimierz Pułaski, który przybył do Ameryki w 1777 r., zasłynął jako organizator i dowódca kawalerii. Zginął w 1779 r. podczas bitwy pod Savannah. W amerykańskiej pamięci historycznej pozostał jako „Father of the American Cavalry”.
Ich obecność w historii Stanów Zjednoczonych jest jednym z fundamentów opowieści o polskim wkładzie w powstanie republiki. Ale kolejne dwa i pół wieku tę historię wielokrotnie rozszerzyły.
Wśród postaci polskiego pochodzenia, które na trwałe zapisały się w amerykańskiej historii, można wymienić m.in. Ignacego Jana Paderewskiego, inżyniera Ralpha Modjeskiego, przedsiębiorcę Maxa Factora, twórców hollywoodzkiego imperium Warner Brothers, pianistę Artura Rubinsteina, politologa Zbigniewa Brzezińskiego, logika Alfreda Tarskiego, wirusologa Hilarego Koprowskiego czy współtwórcę Apple Steve'a Wozniaka.
Podobną panoramę polskich postaci przedstawiono podczas czerwcowego nowojorskiego wydarzenia „Bridges of Freedom: America250 Celebration”, gdzie zaprezentowano również film dokumentalny o historii polskiej emigracji w USA.
Wybór miejsca i czasu inauguracji sprawił, że podczas uroczystości spotkały się także różne epoki polsko-amerykańskiej historii.
Jednym z honorowych gości był Andrzej Poczobut, dziennikarz i działacz polskiej mniejszości na Białorusi, niedawno uwolniony z więzienia.
Jego obecność nadała wydarzeniu dodatkowy wymiar. Historia Kościuszki i Pułaskiego mówi o walce o niepodległość XVIII-wiecznej Ameryki; historia Poczobuta przypomina o współczesnej walce o wolność, prawa człowieka i zachowanie narodowej tożsamości.
W swoim przesłaniu Karol Nawrocki nazwał Poczobuta symbolem pokojowej walki o wolność i prawa człowieka oraz podziękował stronie amerykańskiej za pomoc w jego uwolnieniu.
Warto przy tym zauważyć jeszcze jeden historyczny aspekt. Stany Zjednoczone obchodzą 250-lecie niepodległości, natomiast sam Kongres Polonii Amerykańskiej jest organizacją znacznie młodszą – powstał w 1944 r. w Buffalo. W jego założycielskim kongresie uczestniczyło ponad 2500 przedstawicieli Polonii z 26 stanów. Organizacja od początku łączyła reprezentowanie interesów Polaków w Stanach Zjednoczonych z działaniami na rzecz wolnej i suwerennej Polski.
Jednym z najważniejszych rozdziałów tej działalności było zaangażowanie KPA na rzecz przyjęcia Polski do NATO. W latach 90. organizacja prowadziła szeroką akcję mobilizującą Polonię do kontaktów z amerykańskimi politykami i administracją. Ostatecznie Polska została członkiem NATO w 1999 r.
Dzisiejszy Kongres Polonii Amerykańskiej jest więc nie tylko organizacją kultywującą dziedzictwo emigracyjne. Przez ponad osiem dekad stał się również jednym z instrumentów reprezentowania interesów polsko-amerykańskiej społeczności w życiu publicznym USA.
Waszyngtońska inauguracja „250 Years of America: The Polish Contribution” pokazuje jeszcze jeden wymiar jubileuszu. 250-lecie USA jest dla Polonii okazją, aby nie tylko świętować Amerykę, ale również odpowiedzieć na pytanie, jaka część amerykańskiej historii jest jednocześnie historią Polaków.
Odpowiedź nie ogranicza się do dwóch nazwisk z czasów wojny o niepodległość. To historia kolejnych fal emigracji, pracy i awansu społecznego, polskich parafii i szkół, organizacji społecznych, przedsiębiorstw, służby wojskowej, nauki, kultury i polityki. To także historia relacji między dwoma narodami, które – mimo dzielącej je odległości – wielokrotnie spotykały się w najważniejszych momentach XX i XXI wieku.
W czasie inauguracji podkreślano, że Polaków i Amerykanów przez kolejne dekady łączyły idee wolności, niepodległości i solidarności. Przypomniano również o amerykańskim wsparciu dla odzyskania przez Polskę niepodległości, późniejszym poparciu dla polskiego członkostwa w NATO oraz współpracy obu państw w dziedzinie bezpieczeństwa.
Najważniejszym sprawdzianem dla projektu „250 Years of America: The Polish Contribution” będzie jednak nie sama uroczystość w Waszyngtonie, lecz to, czy historia ta dotrze poza środowiska polonijne.
Taki właśnie cel stawiają sobie organizatorzy. Wystawa ma być prezentowana w kolejnych miastach, szkołach i instytucjach kultury, tak aby opowieść o Polakach współtworzących Amerykę mogła stać się częścią szerszej amerykańskiej edukacji historycznej. W tym sensie projekt Kongresu Polonii Amerykańskiej jest czymś więcej niż jubileuszową wystawą.
Jest próbą odpowiedzi na pytanie, co znaczy być Polakiem lub Amerykaninem polskiego pochodzenia w 250. roku historii Stanów Zjednoczonych – i jak opowiedzieć tę historię tak, aby była jednocześnie historią polskiej wspólnoty i integralną częścią dziejów Ameryki.
Dwa i pół wieku po tym, jak Kościuszko i Pułaski przybyli za Atlantyk, ich następcy nie przyjeżdżają już do Ameryki, aby pomagać w tworzeniu nowego państwa. Przypominają natomiast, że przez 250 lat sami stali się częścią jego historii.
Dla przypomnienia, w warszawskim Domu Polonii Stowarzyszenia „Wspólnota Polska” w lipcu tego roku odbyło się wyjątkowe, oficjalne spotkanie poświęcone jubileuszowi 250-lecia niepodległości Stanów Zjednoczonych Ameryki na którym obecni byli Frank Spula – Prezes Związku Narodowego Polskiego (Polish National Alliance – ZNP/PNA) oraz Hubert Cioromski – Prezes Kongresu Polonii Amerykańskiej (Polish American Congress). Spotkanie zgromadziło wybitnych przedstawicieli polskiego parlamentu, dyplomacji, instytucji rządowych, naukowych, kulturalnych i mediów, a także liderów najważniejszych organizacji polonijnych z Ameryki Północnej, Europy i Australii.
Podczas spotkania podkreślono fundament relacji z rodakami za granicą: Polonia powinna być traktowana jako pełnoprawny podmiot polityki oraz aktywny uczestnik rozwoju Polski. Polacy mieszkający poza granicami ojczyzny zasługują pełną możliwość korzystania ze wszystkich praw i przywilejów przysługujących obywatelom w kraju.
Kluczowym wątkiem dyskusji było przełomowe znaczenie Polonii amerykańskiej w budowaniu oraz rozwoju Stanów Zjednoczonych – od historycznego wkładu Tadeusza Kościuszki i Kazimierza Pułaskiego, przez fale emigracji XIX i XX wieku, po współczesną obecność Polaków w amerykańskim życiu gospodarczym, naukowym i politycznym. Równie mocno akcentowano nieocenione wsparcie, jakiego Polonia w USA udzielała i udziela Polsce – ze szczególnym uwzględnieniem wsparcia niepodległościowego, lobbingu na rzecz wejścia Polski do struktury NATO oraz ciągłego budowania mostów transatlantyckich.
Niezastąpioną rolę w tym procesie odgrywa Kongres Polonii Amerykańskiej, będący głównym głosem polskiej grupy etnicznej w USA, jak również pozostałe zasłużone organizacje polonijne, w tym Związek Narodowy Polski (Polish National Alliance).
Zwrócono uwagę na trwałe, wieloletnie relacje wiążące Stowarzyszenie „Wspólnota Polska”, które pozostaje podstawowym partnerem dla Polonii amerykańskiej. Wspólnie realizowane projekty z obszaru kultury, edukacji, wydarzeń rocznicowych związanych z Polską stanowią mocny fundament dla dalszego zacieśniania tej współpracy przy okazji jubileuszu 250-lecia USA.
WIĘCEJ O SPOTKANIU W DOMU POLONII
OPRACOWANIE/TEKST NA LICENCJI CC BY-ND
BIURO PRASOWE SWP / POLONIJNA AGENCJA INFORMACYJNA
ZDJĘCIE: Kongres Polonii Amerykańskiej / FACEBOOK
TŁUMACZENIE DŁUŻSZYCH TEKSTÓW MOŻE CHWILĘ POTRWAĆ...
POLONIJNA AGENCJA INFORMACYJNA - KOPIOWANIE ZABRONIONE.
NAPISZ DO REDAKCJI - PODZIEL SIĘ WIADOMOŚCIĄ
Wyjątkiem jest uzyskanie indywidualnej zgody redakcji, wówczas zgodnie z prawem autorskim należy podać źródło:
Polonijna Agencja Informacyjna, autora – jeżeli jest wymieniony i pełny adres internetowy artykułu
wraz z aktywnym linkiem do strony z artykułem oraz informacje o licencji.
