Józef Klukowski


Józef Klukowski urodził się 2 stycznia 1894 w Repelce k. Grodna w rodzinie Ildefonsa i Heleny z Trusiewiczów. Ukończył Korpus Kadetów w Połocku oraz Michajłowską Szkołę Artyleryjską w Petersburgu.

W latach I wojny światowej Klukowski służył w wojsku. W 1919 roku zapisał się do warszawskiej Szkoły Sztuk Pięknych, od 1922 roku studiował w krakowskiej ASP w pracowni Władysława Jarockiego. Od 1928 roku pobierał nauki w szkole Andre Lothe’a w Paryżu.

W 1931 powrócił do kraju i zamieszkał w Warszawie. W latach 1936-1939 był członkiem Bloku Zawodowych Artystów Plastyków. W latach II wojny światowej, po udziale w powstaniu warszawskim, osadzony został w obozie koncentracyjnym w Oranienburgu. Zginął w czasie ewakuacji do Bergen-Belsen.

W okresie dwudziestolecia międzywojennego Klukowski brał udział w licznych wystawach w Polsce i we Francji. Jako malarz uprawiał kompozycję figuralną, martwą naturę, portret i pejzaż, posługując się techniką olejną i akwarelową. Uchodził jednak przede wszystkim za bardzo utalentowanego rzeźbiarza. Nadrzędną w jego twórczości były motywy zwierzęce i sportowe. Prace rzeźbiarskie wykonywał w granicie, marmurze, wapniu, malachicie, kości słoniowej, miedzi, srebrze, mosiądzu.

W 1931 roku w salonie Instytutu Propagandy Sztuki urządzona została wystawa prac animalistycznych Klukowskiego, które wykonał na podstawie studiów przeprowadzonych w Warszawskim Ogrodzie Zoologicznym. Ówcześni krytycy podkreślali, że zarówno rysunki, jak i rzeźby eksponowane w IPS były doskonale modelowane – ukazywały lotność obserwacji artysty i łatwość przekształcania ich w formę plastyczną. W animalistycznych pracach rzeźbiarskich Klukowski stworzył m.in. prace "Dziki", "Lwy", "Niedźwiadek z Jawy", "Małpa łowiąca ryby" czy "Pawian".

Największą międzynarodową sławę uzyskał Klukowski dzięki rzeźbom wystawionym na Olimpijskich Konkursach Sztuki. Otrzymał złoty medal podczas X Igrzysk w Los Angeles (1932) – było to jedyne złoto polskiego artysty wizualnego w historii Olimpijskich Konkursów Sztuki. Jednak, mimo olimpijskiego lauru, brak dziś całkowitej pewności, która z prac została uhonorowana. W niektórych opracowaniach można znaleźć informację, że była to płaskorzeźba "Wieńczenie zawodnika", wykonana w czarnym granicie. Inne źródła podają, że nagrodzoną złotym medalem pracą mógł być relief w białym marmurze "Gra w polo". Książka "The Games of the Xth Olympiad, Los Angeles 1932. Official Report"wskazuje na tę pierwszą pracę i z największym prawdopodobieństwem to właśnie ona otrzymała złoty medal.

Klukowski zrealizował w tym samym roku w Paryżu film-reportaż o własnych przeżyciach w związku z otrzymaną nagrodą. Cztery lata później, przygotowując się do kolejnego Konkursu Olimpijskiego w czasie XI Igrzysk Berlinie (1936) Klukowski wystawił w Instytucie Propagandy Sztuki obraz olejny "Polo" oraz rzeźbę w kamieniu "Piłka nożna". Ta druga najpewniej została zniszczona w czasie II wojny światowej. W charakterystyczny dla Klukowskiego sposób stylizowana była na rzeźbę archaiczną. Artysta otrzymał za nią srebrny medal na Igrzyskach w Berlinie w dziedzinie płaskorzeźby, co czyniło go jednym z najbardziej utytułowanych artystów w historii Olimpijskich Konkursów Sztuki. Dzieło Klukowskiego zostało ocenione na równi z rzeźbą Arno Brekera, który za rzeźbę "Dziesięcioboista" również otrzymał w stolicy Niemiec srebrny medal – zwróciło to na Brekera uwagę Adolfa Hitlera, który później miał zrobić uczynić go swoim nadwornym artystą.

Również w 1936 roku Klukowski wygrał konkurs na projekt grobowca generała Gustawa Orlicz-Dreszera, ale ostatecznie realizacja pomnika została przekazana trójce innych artystów. Wykonali go Maksymilian Potrawiak, Stanisław Sikora i Jan Bogusławski. W 1938 roku Klukowski otrzymał I nagrodę za rzeźbę w konkursie na projekt wnętrz pawilonu polskiego na Wystawie Światowej w Nowym Jorku.

W przeddzień wybuchu II wojny światowej Klukowski zdobył I nagrodę w konkursie na dekoracje wnętrz Dworca Głównego w Warszawie, którego budowa była wielkim przedsięwzięciem państwowym, rozpoczętym w 1932 roku według projektu Czesława Przybylskiego i Andrzeja Pszenickiego. Na konkurs nadesłano 28 prac: do pierwszej nagrody zakwalifikowano projekty Klukowskiego, Felicjana Szczęsnego Kowarskiego i Jana Skokołowskiego.

W 1939 roku Klukowski stworzył do hali przyjazdowej dziewięć płaskorzeźb trzyipółmetrowej wysokości wyobrażających rolnictwo, górnictwo, rybołóstwo, tkactwo, sztukę, budownictwo, wiedzę, oświatę i kolejnictwo. Na przeciwległej ścianie ustawiona miała zostać wielka płaskorzeźba symbolizująca Warszawę.

W latach 1942–1943 przebywał w Sudole i w Nagłowicach u Radziwiłłów. Brał udział w powstaniu warszawskim. Po jego upadku został aresztowany i wywieziony do obozu w Sachsenhausen-Oranienburg. Zginął w 1944 lub 1945 w obozie koncentracyjnym pod Berlinem.

Niemal cały jego dorobek artystyczny uległ zniszczeniu w czasie II wojny. Kilka zachowało się w Muzeum Narodowym w Kielcach: Portret Kielbassa, Portret Michała Radziwiłła, Martwa natura z cebulą, Martwa natura z czerwoną papryką, Pejzaż, oraz cztery prace w Dziale Rycin (dwa drzeworyty, rysunek i monotypia).



TROCHĘ HISTORII, TROCHĘ KULTURY - INDEX



KOPIOWANIE MATERIAŁÓW Z CZĘŚCI HISTORIA-KULTURA PORTALU PAI - ZABRONIONE

Zgodnie z prawem autorskim kopiowanie fragmentów lub całości tekstów wymaga pisemnej zgody redakcji.



DZIAŁ HISTORIA/KULTURA PAI ODWIEDZIŁO DOTYCHCZAS   532205 OSÓB






Projekt finansowany ze środków Kancelarii Prezesa Rady Ministrów w ramach konkursu Polonia i Polacy za Granicą 2021

Publikacja wyraża jedynie poglądy autora/ów i nie może być utożsamiana z oficjalnym stanowiskiem Kancelarii Prezesa Rady Ministrów